Son yıllarda, dental uygulamalarla bulaşabilirlik gösteren mikrobiyal tehdit, anlamlı bir şekilde sıçrama kaydetmiştir. Ne yazık ki aynı yıllarda bazı yeni hastalıklar ve tehlikeli organizmalar da isimlendirilmiştir.Neyseki bu tehditkar gidişle beraber, teknolojide ve bilimde sterilizasyon ve dezenfeksiyon alanında da korunmaya yönelik çok büyük bir ilerleme kaydedilmiştir. Sterilizasyon karışık ve ilginç bir konu olmayı hala sürdürürken diş hekimleri hastalarının sağlığı ve yaşam kalitesi açısından sterilizasyon hakkında temel bilgilere sahip olmak zorundadırlar. Hastaların yanısıra, diş hekimleri hem kendi sağlıkları(aileleri) hem de çalışanlarının korunması açısından da en son teknolojinin ve bilimin sunduğu sterilizasyon ve dezenfeksiyon süreçlerini kendi kliniklerinde uygulamak zorundadır.
autoclave.jpg


Sterilizasyon konusunu 3 kategoride inceleyebiliriz:

1)Sterilizasyonun ve dezenfeksiyonun temel tanımı
2)Otoklav sınıflandırması
3)Standardize edilmiş teknikler ve verilerin değerlendirmesi




Sterilizasyonun Tanımı 
Temizlik
Dental enstrüman üzerinden görünebilir kirlerin uzaklaştırılması işlemidir. Bu uygulamalar  fırçalama (manuel dekontaminasyon), enerji/kimyasal işlemler(ultrasonik temizleme) veya otomatik enstrüman yıkama cihazları (Örneğin: Hydrim C51w,Scican,Toronto,Canada veya DAC / Nitram- Sirona - Almanya) ile de yapılabilir. Enstrümanları otomatik olarak yıkama metodu enstrümanların fırçalanma ihtiyaçlarınıda ortadan kaldırması sebebiyle efektif bir uygulamadır.Bu işlem sterilizasyona sadece hazırlık olmalıdır ve tabiki dental enstrümanlara, elaletlerine uygulanan bu işlem sterilizasyon için yeterli değildir. 

Dezenfeksiyon. 
Patojenik olsun olmasın tüm mikroorganizmaların ve fiziksel yada kimyasal olarak yok edilme işlemidir. Bu işlem en iyi bilinen patojenleri tahrip eder ama bakteriyal sporlarda etkili olmaz. Dental dezenfeksiyonda, “çoğu ama hepsi değil” patojenlerin buna rağmen yokolma durumu şüphelidir. Hayatta kalan patojenlerin sebep olduğu çapraz enfeksiyon riski de temel dişhekimliğinde yaşanan en önemli vakalardır. 

Sterilizasyon.Tüm mikroorganizmaların (dayanıklı bakteriyal sporlar da dahil) fiziksel (ısıyıda içerir) yada kimyasal olarak yok edilme işlemidir. Bu işlem tüm patojen mikroorganizmalar üzerinde etkili olduğundan, hastalar arasında aynı aletleri tekrar kullanabilmenin kabul edilebilir tek yolu sterilizasyon işlemidir. 

Otoklav Sınıflandırılması
 
Otoklav çeşitleri ; sterilizasyonun gücü, ve bu işlemin ne kadar zamanda tamamlandığı ile alakalandırılır. Temelde iki önemli parametre vardır: içinde boşluğu olan ve olmayan enstrümanlar ve poşetli ve poşetsiz yapılabilen sterilizasyon işlemleridir. Ayrıca cihaza aletlerin doldurulma şekli de ( aletler üst üste mi yükleniyor yoksa arada yeterli boşluk mevcut mu )   sınıflama tanımında büyük bir rol oynar.Sterilizasyon ajanlarının, içinde boşluğu olan aeratör başlığı gibi enstrümanların içine penetre olması tabi ki bir ayna sond gibi aletlere göre çok daha zordur.Kimyasal veya fiziksel ajanlar düz yüzeyli enstrümanlarda rahatça etkili olurken, kanallı aletlerde ya kuvvetle itilmeli ya da tayzikle negatif vakum yapılarak geri çekilmeli ki etkili olabilsin.Diş hekimliğinde kullanılan pek çok aletin de içinde kanal veya boşluklar olduğu düşünülürse burda kilit konu içerde hapsolan bu havanın boşaltılması gerekliliğidir. Ki havanın terkettiği yere sterilizasyon ajanı ulaşabilsin. Sterilizasyon ajanlarının poşetli enstrümanlarının içine işlemesi poşetli olmayan enstrümanlardan daha uzun sürer. Poşetli sterilizasyonda esas, enstrümanın etkin bir şekilde içine hapsolduğu boşlukta ilgili sterilizasyon ajanını ya kuvvetle itmesi ya da geri emmesidir. Diğer bir deyişle, poşetli enstrüman kitlerinin uygun olması ve usulünde kullanılması  başarılı sterilizasyonun gereklerindendir.Sterilizasyonun poşetli olarak yapılması enstrümanların poşetli saklandığı sürece steril durumlarını muhafaza etmesi açısından da önemli bir avantajdır.  Dental uygulamalar için ideal sterilizasyon cihazı aynı anda içi boş ve boş olmayan enstrümanlarla; poşetli ve poşetsiz sterilizasyonu yapabilen cihaz tipidir.  Sterilizasyonda  önemli bir faz da kurutma zamanıdır.Enstrümanların ve poşetli aletlerin sterilizasyon haznesinde kurutma programlarını bitirmesine izin verilmelidir. Eğer poşetleri nemli ve sıcakken tutarsanız, poşet bir fitil gibi dış ortamdaki nemi ve bakteriyi emerek içindeki enstrümana ulaştırabilir.. 

N-Sınıfı sterilizasyon
poşetsiz ve sterilizasyonu kolay tabir edilen düz yüzeyli içinde boşluk barındırmayan enstrümanlar için uygundur.N-sınıfı otoklavlar, tezgah üstü otoklavlarda en popüler gruptur. Pasif sistemler olarak da adlandırılır (vakumsuz). Tipik olarak buhar sterilizasyon haznesine girerken içerdeki doymuş veya doymamış havayı dışarı iter. N-Sınıfı  sterilizatörler ile ilgili temel sorun eğer aletler üstüste kötü dizilmişse aralarında hapsolan, ulaşması zor bölgedeki havayı hazne içerisinden tamamen dışarı çıkartamaz. Yerçekiminin sebep olduğu yerdeğiştirme  esnasında soğuk hava kümesi kalır bu da steril edilememiş bölge anlamına gelir. Herzaman güvenilir değildir.  B-Sınıfı sterilizasyon içi dolu, boş ve gözenekli tüm enstrümanların poşetli veya poşetsiz olarak tam sterilize edilmesi için uygundur.Bir vakum pompası ile aktif hava tahliyesi yapar. Bu ön vakumlu otoklavlar genellikle vakum pompası kullanır ve haznenin basınçlı buhar ile dolmasından hemen önce içerdeki havayı hazneden dışarı atar. Bu teknik daha hızlı ve daha etkili buhar penetrasyonunu N-Sınıfı otoklavlara göre daha üstün şekilde tam ve kesin olarak sağlar. Buhar hazneden enstrümanlarla temas etmeden çıkmayacaktır.B-sınıfı otoklavlarda periyodik olarak testleri yapılıp uygun hava çıkışı olup olmadığı kontrol edilmelidir.  S-Sınıfı sterilizasyon içi dolu, boş, gözenekli, tekli-poşetli yada çoklu-poşetli olarak akla gelecek her tür dental enstrümanın sterilize edilmesi için uygundur. S-Sınıfı otoklavda hava vakum yada buhar atışı ile hazneden tahliye edilir. Pozitif basınçlı atış sistemi havayı sterilizasyon haznesinden vakum pompasına ihtiyaç duymadan atar. Basınçlı buhar hazneye girer ve bir valf aracılığıyla kademe kademe dışarı atılır. Hazne tam basınçla dolduğunda neredeyse atmosfer koşullarına yakındır. Bu işlem ile birçok kereler tekrarlanarak havanın başarılı şekilde atılmasını sağlar. S-Sınıfı otoklavlar (Statim 2000 ve 5000 gibi) Pozitif Başınç Atışlı Hava Yerdeğiştirme sistemini kullanır.Bu sterilizasyon biçimi kullandığınız aletleriniz etkili ve kısa zamanda sterilize etmenize olanak sağlar.Program süresinin uzunluğu otoklav seçerken önemli bir konudur.Uzun program süreleri hekim açısından daha fazla el aleti ve başlık anlamına gelir (iş akışını yavaşlatmamaası bakımından). Yapılan hesaplar bir operasyon setinin düşük ve yüksek devirli başlıklarla birlikte yaklaşık 3.000 Dolar civarında olduğunu göstermektedir. Bu durumda çok sayıda set yerine hızlı programlı bir sterilizasyon metodu ve cihazı daha uygun olacaktır.   Sterilizasyon program süresi bazı faktörlere bağlıdır. Kasetin tipi(hafif, ince duvarları olan bir kaset hızlı ısınmayı ve soğumayı sağlar) Sterilizasyon haznesi ne kadar küçük olursa içindeki hava o kadar çabuk dışarı atılır ve yerini buhar ve basınca bırakır. İşlem süresi kısalır ve program kısa sürede kurutmaya geçer.  Dünya standarlarının değişmesinden beri N-Sınıfı sterilizasyonun gündemden düşmesi ile birlikte dental kliniklerde uygulamalar B ve S sınıfı otoklavlar ile yapılmaktadır. B-Sınıfı otoklavlar minimum 47 dakikada, basınç atışlı S-Sınıfı otoklavlar 6-9 dakikada (kurutmasız) sterilizasyon yapar. Dahası S-Sınıfında enstrümanlar ( özellikle pahalı olan hassas başlıklar) daha kısa sürede sterilizasyona maruz kaldıkları için korozyona  uğramazlar. Dolayısıyla bu teknoloji dental uygulamalarda sadece hız değil aynı zamanda enstrümanların korunmasını da sağlar. 
              Küçük               Otoklavlar 
SınıfıN-SınıfıB-SınıfıS-Sınıfı(Statim)
Sterilize olanMateryaller içi doluiçi dolu,içi boşİçi dolu,içi boş
sadece poşetsizçoklu poşetli/poşetsiz,gözeneklipoşetli/poşetsiz
 Hava çıkışı Yerçekimi kuvveti Kuvvetle 
basınçlı atış
Program zamanı(kurutmasız)   47 dakika 6-9 dakika

Geçerli Durum
Üreticiler, otoklav kullanıcılarına etkili bir sterilizasyon için mikrobiyolojik geçerliliğini bildiren  aşağıda listelenmiş koşullar altında sağlamalıdır.  Bundan başka her otoklavdan yaptığı fiziksel parametreler izlenmeli ve etkili sterilizasyonu başarmalıdır.Kimyasal,biolojik ve ısı test kitleri uygulanmalıdır.Bu testler zahmetli gibi görünse de ihmal edilmemelidir.  Statim otoklavlar mikroişlemci kontrollüdür ve tüm paremetreler kullanıcı dostu ekranından izlenebilir. Gereken her türli bilgi (zaman,derece,mod) ve hatta karşılaşılan sorunlar hata kodları ile ekrandan kullnıcıya anında bildirilir. Statim otomatik olarak bir hata durumunda programını durdurur, tamamladığı her programda da başarılı sterilizasyonu garanti eder.Buna rağmen cihazı doğru yükleme ve periyodik testler (kimyasal ve biyolojik indikatörler) etkili sterilizasyon işleminin önemli bir parçasıdır.Klinik ortamda iki hasta arası sterilizasyon zor ve komplike işlemler yaratmamalıdır.Zamanın bu denli kıymetli olduğu günümüzde hem hızlı hem de etkinliğinden süphe duyulmayan bir sterilizasyon hekimlerin ve yardımcılarının olduğu kadar hastalarında hak ettiği bir durumdur. 

STERİLİZASYON BAŞARISIZLIĞININ NEDENLERİ



I.UYGUN OLMAYAN YERLEŞTİRME
1. Aşırı yükleme
2. Paketler ya da küvetlerin arasında hiç aralık bırakılmaması
II.UYGUN OLMAYAN PAKETLEME
1. Kullanılan sterilizasyon yöntemine uygun olmayan paketleme malzemesi kullanılması
2. İki kattan daha çok sarılması
3. Otoklavda buharın girmesine olanak vermeyen ağzı sıkı kapalı kapların kullanılması
III.UYGUN OLMAYAN SÜRE
1. Yanlış kullanma
2. Sterilizasyon süresinin steril edici sıcaklığa ulaşmadan önce başlatılması
3. Kuru sıcak hava sterilzatörünün sterilizasyon sırasında yeni alet koymak için kapağının açılması
4. Zaman ayarının bozuk olması
IV.UYGUN OLMAYAN SICAKLIK
1. Yanlış kullanma
2. Cihazın bozuk olması
V.STERİL EDİLECEK ALETLERİN UYGUN TEMİZLENMEMİŞ OLMAMASI


13.04.2002

DMS ORG.




STERİLİZASYON ve TEKNİKLERİ


Tüm mikroorganizmaların (sporlar dahil) öldürülmeleri işlemidir.
Sterilizasyon ; kuru sıcaklık , basınç altında sıcak su buharı (otoklav) , kimyasal buhar (kemiklav) , etilen oksit ve %2 glutaraldehit solüsyonları ile sağlanabilir .
Pratik ve etkili sterilizasyon için sıcaklıktan yararlanılır ve bu sterilizasyon yöntemleri arasında belirgin farklılıklar vardır.
Temel olarak bu yöntemler kuru sıcaklık nemli sıcaklık olarak ikiye ayrılır. Aynı sıcaklıkta nemli hava ile sterilizasyon metodları kuru havaya göre daha etkilidir.
A-Kuru Sıcak Hava Sterilizasyonu:
Herhangi bir mikroorganizmanın yaşaması için gereken sıcaklık – 5ºC ile 80 ºC arasında değişir. Dişhekimleri nem etkisiyle bozulan alet ve eşyanın sterilizasyonunda sıcak hava fırınını kullanırlar; örneğin çelik kesici aletler, pamuk pelet ve paper pointler. Çökeleklerden temizlenmiş ve sterilizasyon öncesi uygun şekilde paketlenmiş diş aletleri.
Kuru Sıcaklık etkisi ile sterilizasyon koşulları;
170ºC 1 saat Cam ve madeni eşya
160ºC 2 saat Az miktarda tozlar, vazelin yaplar ve vazelinli gaz bezleri
150ºC 3 saat Keskin aletler ve madeni kısımlı şırıngalar
121ºC 6 saat Keskin aletler ve madeni kısımlı şırıngalar

Bu süreler cihazın sıcaklığı yükselerek bu dereceyi gösterdikten sonraki sürelerdir. Uzun süren yüksek sıcaklık dereceleri ise birçok alet için dezavantajıdır, çünkü kesici aletlerin kesen yüzeyi diğer mikro aletler ve optik aletler hasar görmektedir. Birçok plastik malzeme ise sıcaklığa dayanıksız olup bu yüksek sıcaklık derecelerinde hasarsız sterilize edilmeyecektir.

B- Basınç altında ısıtmayla sterilizasyon:
Otoklav, basınçlı su buharı ile sterilizasyon sağlayan bir cihazdır.Sterilizasyon ortamında nem bulunduğundan sıcaklık transferi daha etkin ve hızlı olur. Sporlar dahil hiçbir mikroorganizma 121ºC’deki buharla temasa 10 dakika dayanamaz.
Otoklavda sterilizasyon aşağıdaki sıcaklık ve sürelerde yapılabilir:
C’ de 15 dakika,
°125
C’ de 10 dakika,
°
126
C’ de 3
°
134 dakika,
Tabii ki bu süreler yine etkinlik süreleridir. Gerekli sterlizasyon süresi kullanılan buharlı sterilizasyon yöntemine bağlı olarak uzamaktadır.
Bir çok buharlı sterilizasyon yöntemi vardır. Sterilize edilecek malzemenin cinsine bağlı olarak buhar sterilizasyonu yönteminde değişken zorluk dereceleri vardır.
a) İçi boş alanı olmayan metal aletlerin paketlenmeden,
b) İçi boş alanı olmayan metal aletleri paketteyken,
c) Paketlenmeden veya paketteyken çamaşır (çözünebilir madde)
d) İçi boş alanı olan cisimler paketlenmeden (kapiller malzemeler veya el aletleri)
e) İçi boş alanı olan cisimler paketteyken (kapiller malzemeler veya el aletleri)

Su besleme anahtarı çalıştırılınca demineralize ya da damıtılmış su , su tankından direkt olarak basınç kabinine akar. Sözkonusu kabin , termodinamik olarak sahip olduğu etkin tasarımı sayesinde optimum buhar kontrolünü ve hava tutulmasını garanti eder. Havanın tutulması basıncın arttırılması , basıncın aniden düşürülmesi ve enerjinin otomatik olarak kesilmesi gibi , güvenli ve etkili bir sterilizasyon için gerekli olan tüm aşamalar otomatik olarak gerçekleştirilir.
Havanın basınç altında çekilmesi , ihtiyaç duyulan doymuş buharın üretilmesi için kesinlikle gerekli olan bir işlemdir ve sterilizasyon verimliliğini direkt olarak etkiler. Havanın çekilmesi yerçekimi işlemine göre gerçekleşir. Bu işlem için hassas bir nozül kullanılır. Bu nozülden veya otomatik hızlı basınç tahliye sistemi üzerinden yol alan buhar görülmeyecek bir şekilde yoğuşur ve sessizce distile su biriktirme tankında toplanır.
İki ayrı basınç kademesinde sterilizasyon işlemi yapılması mümkündür. 1 bar kademesinde C dir. Bu kademede ; kumaş , lastik ve benzeri
°ortalama sıcaklık 120  C°
malzemelerin sterilizasyonu yapılır. 2 bar kademesinde ortalama sıcaklık 134  dir. Bu kademede ; metal , cam ve benzeri malzemelerin hızlı bir şekilde sterilizasyonu yapılabilir.
1 bar kademesinde işlem süresi ortalama 50 dakikadır. 2 bar kademesinde işlem süresi ortalama 30 dakikadır. Bu süreler , ilave kurutma sürelerini kapsamaz.

C-Otoklavda vakum sistemleri
Otoklavlarda kullanılan vakum sistemiyle birlikte sterilizasyon konusunda ileriye dönük ciddi bir adım daha atılmıştır. Özellikle ön-vakum şartlarının sağlanması sterilizasyonun akılda sorun kalmadan gerçekleştirilmesine yardımcı olmaktadır.

Ön- vakum sistemi, sterlize edililecek malzemelerin otoklavda sterilizasyon öncesi havasının boşalması işleminden sorumludur. Bu işlem sayesinde paketlenmiş ve içi hava dolu malzemelerin vakum vasıtasıyla havası boşaltılmakta böylece buharın havayla teması sürecinde oluşacak yoğunlaşma durumu ortadan kaldırılmaktadır. Havanın buhardan soğuk olması sebebiyle meydana gelen yoğunlaşma, buharın malzemeye ulaşmasını engellemektedir. Otoklavın içindeki havanın boşaltılması, hava içindeki mikroorganizmaların otoklav ortamından uzaklaştırılması açısından da oldukça önemlidir. Ön-vakumun, sterilizasyonu zor gerçekleşen içi boş alanlı malzemelerin sterilizasyonunda oynadığı etkili rol de unutulmamalıdır.

Ön vakum işleminden sonra otoklav sterilizasyona başlar. Buhar yoluyla gerçekleşen strerilizasyondan sonra son-vakum işlemiyle otoklav görevini sonlandırır. Son-vakum işleminin görevi malzemeleri kurutmaktır. Eski tip otoklavlarda son-vakum sistemi bulunmaktadır. Avrupa standartlarındaki otoklavlar ön-vakum sistemini benimsemişlerdir. Ön-vakum sisteminin önemi daha sonraları anlaşılmış ve son teknoloji ürünü otoklavlarda ön-vakum vazgeçilmez bir özellik halini almıştır.

Vakum değerine bağlı olarak otoklavın vakumlama sayısı çeşitlilik gösterir. Vakum değeri düşük olan otoklavlar 3-4 kez vakum atışları yaparak işlemi tamamlarken, yüksek değerli otoklavlar tek atışla sonuç alabilmektedirler.
Otoklavın sterilizasyon güvenilirliğini kontrol amaçlı Bowie-dick test uygulanmalıdır. Bowie-dick test, sterilizasyon öncesinde, otoklav boşken indikatörlerle gerçekleştirilir. İndikatörün durumuna göre otoklavın sterilizasyonu gerçekleştirme durumu incelenir.

E- Flash Otoklavlar :
Flash otoklavlar türbülanslı buhar gönderimi sayesinde kısa sürede sterilizasyon yapma olanağı sağlar. Türbülans, buharın içi boş alanı bulunan malzemeler üzerine olan etkisini arttırmakta ve sterilizasyon süresinin kısalmasına sebep olmaktadır. Bu sterilizasyon yönteminde buhar jeneratörü çalışma prensipleri uygulanmakta olup, sterilizasyon ortamında su molekülleri daha azdır. Bu nedenle buhar sterilizatörlerine göre malzemeler korozyondan daha az etkilenerek, daha fazla sterlizasyon edilebilmektedir..

Gelişmiş ülkelerde Sterilizasyonun Yasal Yönleri:

Tıbbi ürünlerin üretiminde sterilizasyonun kontrolü çok önemlidir. Çünkü, gelişebilecek sekonder enfeksiyonların tedavisi için gerekli antibiyotik ihtiyacını belirgin olarak azaltmaktadır. Bu da maliyete etki etmektedir. Ayrıca iyi uygulanan sterilizasyon ile birçok insanın hayatı kurtarılabilir.
Bir sonraki hastada kullanılacak kirlenmiş aletin nasıl bir işlemden geçirilmesi gerektiği hastalık ve ölümleri izleyen ünlü kuruluş Center for Disease Control (CDC) ve Amerikan Diş hekimleri Birliği (ADA) gibi kuruluşlarca kurallara bağlanmıştır. Yumuşak doku ve kemiğe giren aletler ve ağız dokularına deyen diğer tüm aletler, ünite bağlı aletler ve frezler gibi eklerin her kullanımdan sonra steril edilmesi gerekir.
Bu aletlerin iç kısımlarının sterilizasyonu ancak buharla otoklavda mümkündür. CDC ve ADA bu aletlerin otoklavda sterilizasyonunu önermektedirler.

Birbirleriyle çok karışan sterilizasyon, dezenfeksiyon ve konservasyon kavramlarının tanımları.


 Bu 3 terim genellikle birbirleriyle çok karıştırılıyor.Aslında 3’ü de farklı anlamlara geliyor.Sterilizasyon belli yöntemler (genellikle kimyasallardan formaldehit,fenol ve etanol) kullanılarak  bir materyalin tüm mikroorganizmalardan temizlenmesidir.Dezenfeksiyon da ise tüm mikroorganizmalardan arındırma gibi bir amaç yoktur.İstenen şey materyalin infeksiyöz (hastalık yapıcı) olmamasıdır.Bu sebeple dezenfeksiyonda sadece materyaldeki mikroorganizma konsantrasyonu düşürülür.Konservasyonda ise amaç işleme tabi tuttulmuş materyalin üstünde mikroorganizmaların ürememesini sağlamaktır.Bu amaçla materyale mikroorganizmaların üzerinde çoğalmalarını inhibe edecek kimyasal maddeler eklenir.Bu işlem de konservasyon olarak adlandırır.



Makale No: 334|Yorum Oku/Yaz:| Tarih: 05 Oct 06 | Yayinlayan :Yasin Çağan | Gönder | yazdırYazdır |  Bu haber öğesinin pdf dökümanını oluşturKaydet   
e107 CMS sistemi kulanılarak yapılmıştır ve yayınlanan materyaller GNU Genel Kamu Lisansı ile korunmaktadır.

Theme created by Free-Source.net
Tarama süresi :0.0992saniye,0.0071bu sorgu için.VT sorguları :28. Bellek Kullanımı :3,292kb